[WOWTIMES – Đề cử Top 100 Làng nghề trăm tuổi Việt Nam 2022 - 2023] (P.76) Làng gốm Thổ Hà – Bắc Giang

28-02-2023

(nienlich.vn) Làng nghề Thổ Hà là một cái tên quen thuộc của nghề gốm Việt Nam bởi lịch sử hàng trăm năm và chất lượng sản phẩm nổi tiếng. Nơi đây từng là một thương cảng tấp nập thuyền bè ngược xuôi ra vào bến sông Như Nguyệt, mang đi những đồ gốm thổi hồn từ đất và bàn tay nghệ nhân làng.

 

Nghề gốm Thổ Hà có từ thế kỉ 12 và là một trong ba trung tâm gốm sứ cổ xưa nhất của người Việt, bên cạnh Phù Lãng và Bát Tràng. Theo gia phả làng nghề và những mẫu hiện vật khảo cổ được tìm thấy thì Thổ Hà là một trong những chiếc nôi của nghề gốm sứ. Thổ Hà đã là một thương cảng gốm tấp nập của vùng Kinh Bắc. Sự hưng thịnh của nghề gốm đã giúp người dân xây dựng một quần thể kiến trúc đình, chùa, văn chỉ, cổng làng bề thế uy nghi.

 

Làng gốm Thổ Hà - Bắc Giang. (Ảnh: internet)

 

Trong làng lưu truyền câu chuyện ông tổ nghề gốm làng Thổ Hà là tiến sĩ Đào Trí Tiến. Vào cuối thời Lý, ba ông Đào Trí Tiến, Hứa Vĩnh Cảo và Lưu Phong Tú cùng làm quan trong triều và được cử đi sứ Bắc Tống (960 – 1127). Sau khi hoàn tất sứ mệnh, trên đường trở về nước qua Thiều Châu, tỉnh Quảng Đông gặp bão, phải nghỉ lại. Ở đây có lò gốm nổi tiếng, ba ông đến thăm và học được kỹ thuật làm gốm. Về nước Đào Trí Tiến truyền nghề làm hàng gốm sắc đỏ thẫm cho Thổ Hà, Hứa Vĩnh Cảo truyền nghề làm hàng gốm sắc trắng cho Bát Tràng, Lưu Phong Tú truyền nghề làm hàng gốm sắc vàng thẫm cho Phù Lãng.

 

Sản phẩm gốm Thổ Hà từ thế kỷ 18-19. (Ảnh: internet)

 

Gốm Thổ Hà chủ yếu là mặt hàng gia dụng (chum, vại, chậu, tiểu, bình vôi, ấm tích) cùng những mặt hàng phục vụ cho tôn giáo (lư hương, cây đèn) và đầu đao, con giống, gạch, ngói. phục vụ cho việc xây dựng nhà cửa dân gian, các đình, chùa, miếu mạo. Ngoài ra, Thổ Hà còn sản xuất nhiều đồ gốm mỹ nghệ (đôn, chậu hoa, chậu cảnh). Gốm ở đây không thể trộn lẫn với bất cứ nơi nào, bởi nó không có men, nhưng với tài năng của người thợ chuốt gốm và đốt lò, nên một lớp men vô hình, màu nâu sẫm, giống như da lươn được tạo ra, bóng nhẫy, phủ kín khí vật. Tiếng kêu của gốm Thổ Hà đanh chắc, vang như tiếng thép. Đặc điểm có một không hai này đã tạo ra sản phẩm nơi đây- có một truyền thống riêng biệt, mang đậm đặc trưng địa phương của mảnh đất nghìn năm văn hiến.

 

Gốm Thổ Hà. (Ảnh: internet)

 

Gốm Thổ Hà có mặt khắp nơi. Nó được xếp xuống thuyền, xuôi sông Cầu, ngược sông Thương, sông Lục Nam lên các chợ Vạn Phúc, chợ Chờ, Phù Lỗ, Đông Đỗ vv… rồi kĩu kịt trên quang gánh của những tiểu thương về các làng, bản, cung cấp chum làm tương, vại muối cà, lọ đựng hạt giống cho nông dân vùng đồng bằng trung du Bắc Bộ. Có thể nói tính thực dụng và thiết yếu của gốm Thổ Hà được đặt lên hàng đầu trong các tiêu chí của sản phẩm làng nghề. Sở dĩ Thổ Hà tồn tại như một trung tâm độc nhất trong vùng, cho dù tấm gương của nó về kinh tế thật sáng tỏ, nhưng vẫn không thể nhân rộng thêm, chính là sự khắt khe, giấu kín nghề trong giậu lũy kiên cố của pháo đài làng nghề.

 

 

Những năm gần đây, làng gốm Thổ Hà đã có nhiều đổi thay với quần thể đình, chùa, cổng làng bề thế, uy nghi, có lối kiến trúc cổ kính trầm mặc, hấp dẫn khách du lịch trong và ngoài nước. Dù có nhiều đổi thay nhưng những mảnh gốm xưa còn sót lại trên các bức tường của nhiều gia đình trong làng vẫn nguyên hình vẹn trạng, như chiếc cầu nối giữa hiện tại và quá khứ, là một thứ ngôn ngữ không lời nhưng lắng sâu. Chính thế mà hồn gốm của làng nghề như còn đọng mãi.

 


Quyên Nguyễn - Wowtimes (Tổng hợp)


Content1 (mobil)
content1nhasangnghiep
Content2 (mobil)
content2