K-141 Kursk là tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa hành trình lớp Oscar-II của Hải quân Nga. Việc đóng tàu bắt đầu từ năm 1990 tại các nhà máy đóng tàu quân sự của Hải quân ở thành phố cảng Severodvinsk, phía Bắc Nga. Trong quá trình thi công Kursk, Liên bang Xô Viết sụp đổ nhưng công việc vẫn tiếp tục, và con tàu được hạ thủy tháng 12/1994, trở thành một trong những tàu hải quân đầu tiên được hoàn thành sau khi Liên Xô tan rã. Là tàu ngầm mang tên lửa hành trình lớn thứ hai từng được chế tạo, Kursk thừa hưởng những công nghệ hiện đại nhất của Liên Xô. Hai lò phản ứng hạt nhân OK-650b và chân vịt 7 cánh giúp tàu đạt tốc độ 59 km/h khi lặn. Nó có thể lặn dưới nước tới 120 ngày.
![]()
Vụ tai nạn thảm khốc khiến thành tựu cao nhất của công nghệ tàu ngầm hạt nhân Liên Xô chìm xuống đáy biển, làm toàn bộ 118 thành viên thủy thủ đoàn thiệt mạng.
Ngày 10/8/2000, tàu ngầm Kursk cùng 29 tàu khác tham gia "Summer-X", cuộc tập trận hải quân quy mô lớn đầu tiên của Nga trong hơn một thập niên. Tàu được nạp đầy đủ vũ khí và nhiên liệu, là một trong số ít các tàu hải quân được mang tải trọng chiến đấu vào mọi thời điểm.

Trong ngày đầu tiên của cuộc tập trận, Kursk đã phóng thành công tên lửa P-700 Granit lắp đầu đạn giả. Sáng ngày 12/8, Kursk có lịch phóng 2 quả ngư lôi giả (không mang đầu đạn) vào tàu tuần dương Peter Đại đế. Vào lúc 11h28 giờ địa phương, các máy đo địa chấn ghi nhận hai vụ nổ dưới nước trên biển Barents xảy ra cách nhau 134 giây và Hải quân Nga mất liên lạc với tàu Kursk từ đó.

Vụ nổ đầu tiên tương đương 250 kg thuốc nổ TNT, vụ thứ hai tương đương 3-7 tấn thuốc nổ TNT và có thể ghi nhận ở tận Alaska (Mỹ). Báo cáo của Hải quân Nga cho rằng High-test peroxide (HTP), một dạng hydrogen peroxide đậm đặc được sử dụng làm chất đẩy cho ngư lôi, đã thấm qua một mối hàn bị lỗi. Hóa chất này khi gặp xúc tác sẽ nở ra với hệ số 5000, phản ứng oxy hóa tạo ra áp suất mạnh làm vỡ thùng nhiên liệu chứa dầu hỏa và gây ra vụ nổ thứ hai của các ngư lôi trong khoang hai phút sau đó.
Hơn 20 năm qua, hàng loạt giả thuyết khác nhau về vụ tai nạn vẫn đều đặn được công bố, tuy nhiên, không ai có thể chắc chắn chuyện gì đã xảy ra với Kursk K-141. Chỉ có một điều chắc chắn rằng, những thủy thủ trên con tàu ngầm đã hoàn thành nhiệm vụ đến giây phút cuối cùng, còn người Nga thì luôn nhớ đến họ như những anh hùng của Tổ quốc.

Sau 2 vụ nổ, các thủy thủ trên K-141 đã tập trung vào khu vực mà họ cho là an toàn nhất. Thuyền trường của tàu, Đại úy Dmitri Kolesnikov, dường như đã cố gắng viết tên những người sống sót. Họ cũng dùng nhiều cách để thoát ra ngoài, nhưng mọi nỗ lực đều thất bại vì áp suất nước quá lớn: Tàu đã chìm xuống độ sâu 108m.
Vào buổi chiều xảy ra vụ việc, Cố vấn An ninh Quốc gia Sandy Berger và Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ William Cohen đã được thông báo rằng tàu ngầm Kursk đã bị chìm. Sau khi thông tin được công khai, chính phủ Anh, Pháp, Đức, Israel, Italia và Na Uy đã đề nghị giúp đỡ, trong khi đó, Mỹ cũng đã âm thầm cử một hạm đội đến khu vực nhưng đã vấp phải sự phản đối của Nga vì để đảm bảo công nghệ trên K-141 “Kursk” và chính phủ Nga đã từ chối sự hỗ trợ quốc tế.

Năm ngày sau vụ việc, Nga chấp nhận đề nghị hỗ trợ của chính phủ Anh và Na Uy. Sáu đội thợ lặn người Anh và Na Uy đã đến để triển khai công tác cứu nạn. Các bên liên quan đồng ý rằng thợ lặn Na Uy sẽ khoét các lỗ trên thân Kursk nhưng chỉ thợ lặn Nga mới được vào bên trong tàu. Máy cắt áp suất cao giúp mở một lỗ trên khoang thứ 8, từ đó thợ lặn Nga mở được vách ngăn khoang cuối cùng và tìm thấy nhật ký tàu. Các thi thể phát hiện ở tầng dưới đều bị bỏng nặng. Máy đo bức xạ bên trong và ngoài tàu không cho kết quả bất thường.
Các hoạt động cứu hộ chính thức kết thúc ngày 21/8, khi các thợ lặn Na Uy kết luận không còn ai sống sót. Thi thể các thủy thủ được đưa lên chôn cất.

Tới năm 2002, gần 2 năm sau thảm họa, chiếc K-141 mới được trục vớt bởi 2 công ty của Hà Lan với chiếc xà lan khổng lồ Giant 4.

Nhiều năm qua, rất nhiều giả thuyết khác nhau về tai nạn của chiếc tàu ngầm hạt nhân tối tân Kursk đã được đưa ra, nhiều người cho rằng thảm họa xảy ra do có lỗi trong phần thiết kế hay Nga đã vi phạm những quy định bảo dưỡng và cất giữ vũ khí. Theo kết luận của Ủy ban điều tra của chính phủ Nga, con tàu bị đắm do một vụ nổ xảy ra khi nó chuẩn bị phóng thủy lôi vào một mục tiêu giả định. Mặc dù vậy, suốt hơn 20 năm qua, vẫn còn nhiều giả thuyết về nguyên nhân thực sự đằng sau thảm kịch này.

Ở cảng Murmansk, phía Bắc Nga có một đài tưởng niệm, trên đó đặt Cabin điều khiển Kursk - được thu hồi nguyên vẹn. Các tượng đài khác được dựng ở thành phố Severodvinsk, Moscow, Sevastopol, Nizhny Novgorod và Severomorsk. Thành phố Kursk, nơi đặt tên cho con tàu, đã dựng một đài tưởng niệm làm từ các mảnh vỡ được trục vớt. Phó Thủ tướng Nga khi đó là Valentina Matviyenko, người đứng đầu một Ủy ban đặc biệt, thông báo rằng gia đình các thủy thủ tàu Kursk sẽ nhận được 10 năm tiền lương người thân của họ, miễn phí nhà ở tại một thành phố Nga tùy ý họ lựa chọn, miễn học phí đại học cho con cái. Một sắc lệnh do Tổng thống Vladimir Putin ký đã truy tặng tất cả thủy thủ đoàn Huân chương Dũng cảm, và danh hiệu Anh hùng Liên bang Nga được trao cho Gennady Lyachin, thuyền trưởng tàu Kursk.




.jpg)
.jpg)












