Thành Điện Hải là một công trình kiến trúc đẹp mắt ngự giữa trung tâm Thành phố Đà Nẵng. Đến nay, dù đã trải qua hơn trăm năm nhưng Thành Điện Hải vẫn giữ được nét đẹp trang trọng, vững chãi và có phần cổ kính.

 

Thành Điện Hải là một công trình kiến trúc đẹp mắt ngự giữa trung tâm Thành phố Đà Nẵng

Thành Điện Hải ban đầu nằm ở tả ngạn phía Tây sông Hàn trên bản đồ du lịch Đà Nẵng. Vì thế, công trình này được người Pháp gọi là pháo đài phía Tây. Về sau, công trình này được vua Gia Long cho xây dựng vào năm 1813 với vật liệu chính là đất, lấy tên là Bảo Điện Hải. Tuy nhiên, công trình này nằm gần biển nên dễ bị hư hại. Đến năm 1823, công trình được vua Minh Mạng di dời vào nội phủ, xây lại bằng gạch và đổi tên là Thành Điện Hải. Tên gọi này được lưu truyền và sử dụng cho đến ngày nay. Năm 1847 (Thiệu Trị thứ 7), thành Điện Hải được mở rộng có chu vi 556m, thành cao hơn 5m, chung quanh là hào sâu 3m.

Có thể nói, đây là một trong những tuyến phòng thủ quan trọng nhất ở Đà Nẵng cùng với đồn An Hải bên kia sông Hàn, có nhiệm vụ kiểm soát chặt chẽ các tàu thuyền vào ra ở cửa ngõ Đà Nẵng. Lúc bấy giờ, cảng Đà Nẵng là cảng miền Trung Việt Nam cực kỳ quan trọng bởi đây là cửa ngõ duy nhất để thông thương với bên ngoài và tránh được sự dòm ngó của người ngoại quốc đối với kinh thành Huế.  Sau năm 2004, thành phố Đà Nẵng đã quyết định đầu tư trùng tu, tôn tạo lại thành Điện Hải với việc phục dựng toàn bộ tường thành góc lồi ở phía Tây Bắc, trùng tu tường thành ở phía Bắc và phía Đông, phục dựng lại cửa và hào phía Nam. 

Thành Điện Hải ngày xưa

Quang cảnh thành Điện Hải khi bị quân Pháp đánh chiếm. Hình ảnh này đang được lưu giữ tại Bảo tàng Đà Nẵng sẽ góp thêm thông tin, tư liệu cho quá trình phục dựng các công trình cổ

 

 

 

Thành Điện Hải nằm ngay sau lưng toà nhà hành chính thành phố hướng nhìn ra sông Hàn. Thànhđược cấu trúc từ 3 phần chính, bao gồm Thành (thành trong) - Hào (hào nước) - Quách (thành ngoài). Thành được xây dựng bằng gạch kiên cố với các kích thước và chiều cao khác nhau: chu vi thành là 653,3m, tường thành cao hơn 5m, quách cao hơn 3m, và các hào sâu hơn 3m. Tòa thành tọa lạc trên một mỏm đất cao, có tổng cộng ba cổng, bao gồm cổng chính ở phía Nam và hai cổng ở phía Đông và phía Tây. Tại mỗi cổng thành đều có chiếc cầu bằng gạch bắc qua hào thành.

Cầu bằng gạch dẫn vào cổng phía Đông của Thành Điện Hải

Kiến trúc của Thành Điện Hải được thiết kế theo phong cách kiến trúc Vauban châu Âu, một phong cách kiến trúc nổi tiếng trong lĩnh vực phòng thủ thành lũy, thường xuất hiện ở các công trình kiến trúc cổ của Pháp, kết hợp với các đặc điểm kiến trúc truyền thống phương Đông. Tường thành trong cao hơn tường quách bao quanh hào thành. Bốn bức tường quách không thẳng mà hơi lõm vào ở giữa và có bốn góc lồi hình cong. Thành bên trong có dạng hình vuông, án ngữ bốn góc là bốn pháo đài thiết kế theo dạng hình thoi nhô hẳn ra phía ngoài. Các pháo đài phòng thủ này được trang bị những khẩu súng thần công bằng đồng cỡ 6 và 9 ly.

 Thành được xây dựng với hai vòng thành gồm thành nội (thành) và thành ngoại (quách) cách nhau bởi các hào nước

Trong thành, hai con đường chéo chữ thập chia đất thành thành bốn khu, với các đường phụ tạo ra các khu nhỏ hơn, mỗi khu vực này chứa các công trình quan trọng từ nhà ở cho tướng lĩnh và binh sĩ cho đến các kho vũ khí, kho lương thực, xưởng đúc đại bác, sửa chữa vũ khí, hành cung và kỳ đài. Các công trình trong thành nội được xây dựng bằng gỗ lợp ngói âm dương ngoại trừ kỳ đài được xây bằng gạch. Bên cạnh đó, trong thành Điện Hải cũng cho xây dựng Bảo tàng Đà Nẵng. Năm 2010, Bảo tàng Đà Nẵng chính thức khánh thành mở cửa đón khách tham quan.

Bảo tàng Đà Nẵng hiện đang nằm trong vùng lõi di tích lịch sử đặc biệt cấp quốc gia - Thành Điện Hải.

 

 

Bên trong bảo tàng Đà Nẵng có pho tượng danh tướng Nguyễn Tri Phương được đúc bằng Đồng

Hiện thành đang có những khẩu thần công làm bằng đồng, gang hoặc sắt. Có khẩu thần công nặng đến 3 tấn được lưu giữ tại đây. Dù chịu nhiều tác động của thời gian khiến các khẩu thần công đa số đã bị gỉ sét, thế nhưng, đa phần những hiện vật này vẫn giữ được sự nguyên vẹn nơi phần thân súng. 

 

Khẩu thần công có tuổi đời lên đến trăm năm được phát hiện vào năm 2008 có chiều dài là 2,8m và đường kính phần đầu là 23cm, phần đuôi là 42cm

 

Trong thành Điện Hải cũng đang trưng bày chiếc máy bay trực thăng UH-1 được quân đội Mỹ sử dụng tại chiến trường Quảng Nam - Đà Nẵng trong chiến tranh Việt Nam. Máy bay này do Quân đội Nhân dân Việt Nam thu được trong cuộc tổng tấn công và nổi dậy Xuân 1975 tại sân bay Đà Nẵng.

Ngày 16/11/1988, thành cổ Điện Hải đã được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng là di tích lịch sử quốc gia. Cho đến ngày 25/12/2017, nơi đây đã trở thành di tích quốc gia đặc biệt được Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 2082/QĐ-TTg công nhận.